درسنامه آموزشی فصل هفتم ریاضی کلاس ششم
درس 1: تقریب
تصویر زیر قبض آب یک خانواده را نشان میدهد. همان طور که در تصویر میبینید مبلغ قبض 42568 ریال است ولی برای سادگی، مبلغ قابل پرداخت با حذف سه رقم آخر 42000 نوشته شده است. این عمل را تقریب زدن به روش قطع کردن مینامیم.

در این قبض مبلغ قابل پرداخت، تقریبی از مبلغ قبض است.
![]()
در ریاضی به جای علامت
از علامت $\simeq $ استفاده میکنیم و آن را «تقریباً مساوی» میخوانیم.
$42568\simeq 42000$
فعالیت (صفحهٔ 132 کتاب درسی)
مانند نمونه
الف) جدول را کامل کنید و مقدار تقریبی اعداد را به روش قطع کردن به دست آورید. در سطر آخر خودتان یک عدد بنویسید و آن را کامل کنید.
| اختلاف با مقدار واقعی | مقدار تقریبی | با تقریب رقم | عدد |
| $29421-29000=421$ | 29000 | هزارگان | 29421 |
| $29421-29400=21$ | 29400 | صدگان | 29421 |
| $537-530=7$ | 530 | دهگان | 537 |
| $45/23-45/2=0/031$ | 45/2 | دهم | 45/23 |
| $7100/4-7100=0/4$ | 7100 | یکان | 7100/4 |
ب) با توجّه به قسمت الف، عبارتهای زیر را کامل کنید.
- در تقریب رقم صدگان، اختلاف هر عدد با مقدار تقریبی آن کوچکتر از 100 است.
- در تقریب رقم دهگان، اختلاف هر عدد با مقدار تقریبی آن کوچکتر از 10 است.
- در تقریب رقم یکان، اختلاف هر عدد با مقدار تقریبی آن کوچکتر از 1 است.
چه نتیجهای میگیرید؟
در تقریب به روش قطع کردن، همیشه اختلاف هر عدد با مقدار تقریبی آن کوچکتر از مقدار رقم تقریب است.
به همین دلیل از این پس به جای عبارات «با تقریب رقم صدگان، دهگان، یکان، دهم و ... » از عبارات «با تقریب کمتر از 100، 10، 0/1 و ...» استفاده میکنیم.
کار در کلاس (صفحهٔ 133 کتاب درسی)
1- مقدار تقریبی هر یک از اعداد زیر را به روش قطع کردن با تقریب خواسته شده به دست آورید.
با تقریب کمتر از 10، $530$$539\simeq $
با تقریب کمتر از 1000، $56000$$56789\simeq $
با تقریب کمتر از 0/1، $508732/4$$508732/451\simeq $
با تقریب کمتر از 100، $56300$$56389\simeq $
با تقریب کمتر از 1، $4258$$4258/6\simeq $
با تقریب کمتر از 0/01، $508732/45$$508732/451\simeq $
2- 47923839 تومان با تقریب کمتر از 10000 (تومان) به روش قطع کردن چقدر میشود؟ 47920000
3- 3254/93 را یک بار با تقریب کمتر از 0/1 و بار دیگر با تقریب کمتر از 1 به روش قطع کردن تقریب بزنید. 3254/9 - 3254
کدام یک به مقدار واقعی نزدیکتر است؟ 3254/9
مقدار اختلافش با عدد واقعی چقدر است؟ $3254/93-3254/9=0/03$
4- دانش آموزی مقدار تقریبی عدد 327/5 را با روش قطع کردن به صورت زیر نوشته است. اشتباه او را توضیح دهید و درست آن را بنویسید.
رقمهای کمتر از 10 را حذف کرده ولی به جای آنها صفر قرار نداده است.
با تقریب کمتر از 10، $327/5\simeq 32$
$327/5\simeq 320$
5- به کمک ماشین حساب مقدار تقریبی هر یک از کسرهای زیر را با تقریب کمتر از 0/1 به روش قطع کردن به دست آورید.
$1/4$$\frac{7}{5}\simeq $
$0/1$$\frac{1}{7}\simeq $
$0/7$$\frac{41}{53}\simeq $
$0/7$$\frac{3}{4}\simeq $
- مقدار تقریبی کدام یک از کسرها با مقدار دقیق آنها برابر است؟ $\frac{7}{5}$
فعالیت (صفحهٔ 134 کتاب درسی)
1- احمد در کلاس به معلّم گفت: «ما سالهای قبل عددها را به صورت دیگری نیز تقریب میزدیم».

معلّم: مثلاً 14278 را با تقریب دهگان چطور تقریب میزدید؟
احمد: مینوشتیم $14278\to 14280$ و یا $14278\simeq 14280$
معلّم: درست است. این روش تقریب زدن را روش گردکردن مینامند.
مقدار تقریبی 14278 را با همان تقریب به روش قطع کردن به دست آورید:
با تقریب کمتر از 10، $14270$$14278\simeq $
در کدام روش مقدار تقریبی به مقدار واقعی نزدیکتر است؟ در روش اول یعنی گردکردن
2- مانند نمونه
الف) با تقریب رقم دهگان، در جاهای خالی اعداد مناسب قرار دهید و با رنگ کردن مشخّص کنید عدد مورد نظر به کدام عدد نزدیکتر است:
$780\Leftarrow 783\Rightarrow 790$
$5320$$\Leftarrow 5314\Rightarrow $$5310$
5310 نزدیکتر است
$90$$\Leftarrow 87\Rightarrow $$80$
90 نزدیکتر است
ب) با تقریب رقم صدگان، در جاهای خالی اعداد مناسب قرار دهید و با رنگ کردن مشخّص کنید عدد مورد نظر به کدام عدد نزدیکتر است:
$700\Leftarrow 786\Rightarrow 800$
$6300$$\Leftarrow 6222\Rightarrow $$6200$
6200 نزدیکتر است
$1300$$\Leftarrow 1273\Rightarrow $$1200$
1300 نزدیکتر است
در روش گردکردن اگر فاصلهی عدد از دو طرف برابر باشد، آن را به عدد بالا گرد میکنیم.
با تقریب رقم صدگان، $700\Leftarrow 750\Rightarrow 800$
با توجّه به قسمت (الف) و (ب)، آیا در روش گردکردن نیز اختلاف بین هر عدد و مقدار تقریبیاش (عدد بزرگتر منهای عدد کوچکتر)، همیشه از مقدار تقریب کمتر است؟ بله
در روش گردکردن نیز به جای عبارت «با تقریب رقم یکان، دهگان، صدگان و ...» از عبارت «با تقریب کمتر از 1، 10، 100 و ...» استفاده میکنیم.
به تقریب اعداد زیر با تقریب کمتر از 100 دقّت کنید:



کار در کلاس (صفحهٔ 135 کتاب درسی)
1- مانند نمونه مقدار تقریبی اعداد داخل جدول را با تقریب خواسته شده به روش گردکردن بنویسید.
| با تقریب کمتر از 1 | با تقریب کمتر از 1000 | با تقریب کمتر از 10 | با تقریب کمتر از 100 | عدد |
| 12357 | 12000 | 12360 | 12400 | 12357 |
| 1404 | 1000 | 1400 | 1400 | 1404 |
| 56223 | 56000 | 56220 | 56200 | 56222/7 |
| 35025 | 35000 | 35030 | 35000 | 35025 |
2- مقدار تقریبی اعداد داخل جدول را با تقریب کمتر از 100 به دو روش بنویسید.
| گردکردن | قطع کردن | عدد |
| 400 | 300 | 374 |
| 3500 | 3500 | 3540 |
| 21700 | 21600 | 21673/9 |
| 100 | 0 | 57 |
در چه صورتی مقدار تقریبی یک عدد با دو روش یکسان است؟
در صورتی که اولین رقم بعد از رقم تقریب یعنی اولین رقمی که میخواهیم حذف کنیم کوچکتر از 5 باشد.
3- مقدار تقریبی اعداد زیر را به روش گردکردن و با تقریب خواسته شده به دست آورید.
با تقریب کمتر از 0/01، $18/43$$18/425\simeq $
با تقریب کمتر از 0/1، $5321/3$$5321/34\simeq $
با تقریب کمتر از 1، $8$$7/99\simeq $
با تقریب کمتر از 10000، $90000$$89287/15\simeq $
با تقریب کمتر از 100، $700000$$699953\simeq $
4- در جاهای خالی عددهای مناسب بنویسید تا عبارت درست به دست آید:
الف) کمتر از 100، برابر 2300 میشود.
ب) کمتر از 10، برابر 2350 میشود.
پ) کمتر از 1000، برابر 2000 میشود.
5- کدام یک تقریب عدد به روش گردکردن با تقریب کمتر از 1000 نیست؟
$3845\simeq 4000$
$5624\simeq 5000$
$2438\simeq 2000$
$7900\simeq 8000$
6- مانند نمونه با تقسیم صورت بر مخرج در هر یک از کسرهای زیر، خارج قسمت تقسیم را تا دو رقم اعشار به دست آورید.
سپس مقدار تقریبی کسر را با تقریب کمتر از 0/1 گرد کنید (از ماشین حساب هم میتوانید کمک بگیرید).
$\frac{2}{7}\simeq 0/3\begin{matrix}{} \\\end{matrix}(2\div 7\simeq 0/28)$
$0/1\begin{matrix}{} \\\end{matrix}(1\div 9\simeq 0/11)$$\frac{1}{9}\simeq $
$0/8\begin{matrix}{} \\\end{matrix}(3\div 4=0/75)$$\frac{3}{4}\simeq $
$1/4\begin{matrix}{} \\\end{matrix}(7\div 5=1/4)$$\frac{7}{5}\simeq $
محلّ تقریبی کسرها را بر اساس مقدار تقریبیشان بر روی محور زیر نمایش دهید.

چرا در گردکردن با تقریب کمتر از 0/1، خارج قسمت تقسیم را تا دو رقم اعشار به دست میآوریم؟
چون اولین رقمی که میخواهیم حذف کنیم در مرتبه صدم است و باید ببینیم که از 5 کمتر هست یا خیر.
تمرین (صفحهٔ 136 کتاب درسی)
1- جدول زیر را کامل کنید.
| با تقریب کمتر از 1000 | با تقریب کمتر از 1 | با تقریب کمتر از 0/1 | با تقریب کمتر از 1000 | روش تقریب | عدد |
| 0 | 153 | 153/2 | 100 | قطع کردن | 153/261 |
| 1000 | 1989 | 1989 | 1900 | قطع کردن | 1989 |
| 0 | 0 | 0/3 | 0 | قطع کردن | 0/342 |
| 5000 | 4568 | 4567/8 | 4600 | گردکردن | 4567/79 |
| 18000 | 17762 | 17762/3 | 17800 | گردکردن | 17762/31 |
2- کوچکترین و بزرگترین عددهای 5 رقمی را که تقریب آنها به روش گردکردن و با تقریب کمتر از 1000، 80000 میشود بنویسید.
80499 = بزرگترین
79500 = کوچکترین
3- حاصل تقسیمها را
الف) با تقریب کمتر از 0/01 به روش قطع کردن به دست آورید.

$4/52\simeq 4/5$
ب) با تقریب کمتر از 0/01 به روش گردکردن به دست آورید.

$5/39\simeq 5/4$
4- مقدار هر یک از کسرهای زیر را با تقریب کمتر از 0/1 به روش خواسته شده تقریب بزنید و بر روی محور اعداد نمایش دهید.
(با روش قطع کردن)
شمارهٔ (1)

$1/8$$\frac{32}{17}\simeq $
(با روش قطع کردن)
شمارهٔ (2)

$5/3$$\frac{12/4}{2/3}\simeq $
(با روش گردکردن)
شمارهٔ (3)

$\simeq 0/03\simeq 0$$\frac{15}{450}$
(با روش گردکردن)
شمارهٔ (4)

$4/5$$\frac{4/07}{0/4}\simeq $

5- در سرشماری سال 1390 جمعیت شهر ایلام، 557599 نفر اعلام شده است. فرمانداری این شهرستان جمعیت شهر را حدود 560,000 نفر اعلام کرد. فرمانداری این شهرستان جمعیت شهرستان را با چه روشی و چه تقریبی اعلام کرده است؟
با تقریب رقم دهگان هزار یعنی با تقریب کمتر از 10000 و به روش گردکردن
6- میدانیم $\pi \simeq 3/141592$ ($\pi $ را پی بخوانید).
الف) مقدار تقریبی $\pi $را به دو روش گردکردن و قطع کردن با تقریب کمتر از 0/01 به دست آورید.
گردکردن: 3/14
قطع کردن: 3/14
ب) مقدار تقریبی $\pi $ را به دو روش با تقریب کمتر از 0/001 به دست آورید.
گردکردن:3/142
قطع: 3/141
چرا در حالت (ب) دو مقدار تقریبی برابر نیستند؟
چون اولین رقم بعد از مقدار تقریب 5 است و بنابراین در روش گردکردن یک واحد به رقم تقریب اضافه میشود.